Jurist Noordzee bij Rijkswaterstaat

‘Ik dacht altijd, net als zo ongeveer elke rechtenstudent: ik ga de advocatuur in, lekker verdienen.’ Dat duurde niet lang. ‘Ik was eigenlijk vooral bedrijven aan het helpen om meer geld binnen te harken, dat paste niet bij mij. En de cultuur lag me ook niet.’

Daarna werkte ze 3 jaar bij een rechtsbijstandverlener, met het idee om mensen te helpen. Ook dat viel tegen, om een reden die ze scherp formuleert.

'Er was veel negativiteit. En dan help je iemand, maar waar gaat het dan om? Een geschil met een aannemer of met de buurman over een boom.’

Ze stapte over naar de universiteit en gaf daar jaren les. Bachelorvakken, mastervakken, scripties begeleiden. Tot ook daar de ontwikkeling stokte. ‘Op een gegeven moment ken je alle ins en outs wel.’

Ze besloot te zoeken op jurist bij de overheid. ‘En toen zag ik jurist Noordzee staan. Dat vond ik gewoon supercool klinken.’ Ze duikt graag en wilde iets met duurzaamheid doen.

Het enige probleem: ze had een privaatrechtelijke achtergrond, terwijl dit voornamelijk bestuursrecht is. ‘Ik had eigenlijk niet de juiste achtergrond. Maar tot mijn verbazing ben ik toch aangenomen.’

Waarom is de Noordzee juridisch zo bijzonder?

Omdat de Noordzee zich niet makkelijk in 1 juridisch hokje laat plaatsen. Bijna ieder dossier raakt meerdere rechtsgebieden tegelijk. Je hebt bijvoorbeeld te maken met natuur, scheepvaart, visserij, het opwekken van duurzame energie en allerlei internationale aspecten. Daardoor zijn juridische vraagstukken op zee vaak minder rechttoe rechtaan dan op land.

Wat het daarnaast extra bijzonder maakt, is dat niet altijd direct duidelijk is hoe bestaande wetgeving op zee moet worden toegepast.

Op land kunnen veel regels al jarenlang zijn uitgewerkt in beleid en rechtspraak, terwijl dat op zee niet altijd het geval is. Dat maakt dat je soms aan het pionieren bent. ‘Eigenlijk kan niemand gespecialiseerd zijn in de Noordzee omdat het zo'n klein gebied is.’

Hoe je het dan leert?

Dat betekent ook dat je het vak niet kunt leren voordat je begint. ‘Ik durf ook met zekerheid te zeggen dat er bijna geen jurist is die zich zo intensief met de Noordzee bezighoudt als wij.’

‘Je moet gewoon letterlijk een duik in het diepe nemen. In het begin veel inlezen en meekijken bij wat anderen doen en op een gegeven moment rol je erin.’ Voor het binnenwater kun je opzoeken hoe iets zit. Voor de Noordzee moet je zelf een weg vinden.

Waar werk je concreet aan?

Het werk valt grofweg uiteen in 4 delen: de windparken op zee, het net op zee dat de energie naar land brengt, kleinere activiteiten zoals een zonnepark of zandwinning, en incidenten.

Bij de windparken gaat veel aandacht naar natuurbescherming. ‘Er mogen geen vogels doodgaan, maar dat gebeurt wel door de windparken. Daar kijk je dan naar en heel simpel gezegd schrijf je mee aan de vergunning waarin staat waar de vergunninghouder allemaal aan moet voldoen.’

De afgelopen weken las ze milieueffectrapportages voor een nieuw windpark. Wat doet het bouwen ervan met het onderwaterleven en met de vogels? En blijft dat binnen de normen die de wet stelt?

Daarnaast keek ze mee met een contract voor onbemande schepen, een experiment dat Rijkswaterstaat wil doen. ‘Dan is het een beetje ingewikkeld wie er aansprakelijk is als er iets misgaat. Is dat de eigenaar van het onbemande schip, is dat Rijkswaterstaat of is dat een medewerker van Rijkswaterstaat?’

De wetgeving is divers. Van de Omgevingswet tot Europese natuurrichtlijnen en een eigen wet voor windenergie op zee. ‘En vorige week zat ik ineens in de Wet bemanning zeeschepen. Soms zit je heel willekeurig in een wet waar je zelf nog nooit van gehoord hebt.’

Wat gebeurt er bij een incident op zee?

Dan word je gebeld, ook 's avonds. De juristen draaien piketdienst en zijn dan een week lang dag en nacht bereikbaar. Met 8 juristen komt dat neer op eens per 2 maanden.

Een melding komt binnen bij de Kustwacht, gaat naar een nautisch adviseur en dan volgt de juridische vraag. ‘Moeten we ingrijpen als overheid? Kunnen we ingrijpen? En zo ja, wat kunnen we doen?’

Dat is minder vanzelfsprekend dan het klinkt. ‘De Noordzee is te verdelen in 2 gebieden en in het grootste gebied heb je als lidstaat niet de volle bevoegdheden. Dus dan kun je niet zomaar ingrijpen. Je wilt niet zomaar iets onbevoegds doen, want dat kan achteraf weer tot problemen leiden.’

Wat er zoal langskomt: een schip dat tegen een windturbine vaart, een aanvaring, een olielekkage die vanuit Antwerpen kwam aandrijven, een aangespoelde walvis.

Hoe werken jullie samen?

Volgens Sandra is het werk opvallend zelfstandig. ‘We zijn eigenlijk een zelfsturend groepje. We hebben wel een afdelingshoofd, maar dat stuurt inhoudelijk niet altijd mee.’

Er is wekelijks overleg en een vaste dag waarop iedereen op kantoor is. En op elk dossier zitten 2 juristen, waarvan er een de kar trekt en de ander meekijkt. ‘Zodat je altijd met elkaar kunt overleggen en als iemand er niet is kan een ander het overnemen.’

Juist die vrijheid was waar ze het meest aan moest wennen, dat hoort ze ook van de collega's die net begonnen zijn.

‘Dat kan heel fijn en vrij zijn. Maar omdat we soms zo aan het pionieren zijn, kun je ook niet altijd bij iemand met je vragen terecht. Dus dat werkt 2 kanten op.’

Voor wie is dit werk geschikt?

Dit werk past bij wie verder kijkt dan het juridische alleen. ‘Je bent ook aan het kijken wat iets doet met het onderwaterleven of met de scheepvaartveiligheid. Er zitten vaak heel technische verhalen in, of heel ecologische.’

En bij wie zich thuis voelt zonder vaste kaders. ‘Als jij rechttoe rechtaan werk wilt hebben, dan moet je dit werk niet doen.’

Wat het de moeite waard maakt, is waar het over gaat. ‘Het is een belangrijke opgave. We willen energieonafhankelijk zijn en we zullen duurzame energie steeds meer nodig hebben. Dus het is echt belangrijk werk.’

‘En het is gewoon ook echt heel leuk. Ik kan er niets anders van maken.’