Zo voorkomt Rijkswaterstaat dat de grootste zeesluis ter wereld het Noordzeekanaal verzilt

Na 8 jaar plannen, bouwen en testen gaat eind januari 2022 de Nieuwe Zeesluis IJmuiden in bedrijf. Die is enorm groot: met een lengte van een halve km, een breedte van 70 m en een diepte van 18 m wordt het de grootste zeesluis ter wereld.

Goed nieuws voor de zeescheepvaart, de bedrijvigheid in het achterland en de Nederlandse economie in het algemeen. Maar er komt ook een uitdaging bij. Iedere keer als de sluisdeur opengaat, stroomt er 10 miljoen kilo zout het Noordzeekanaal in. Dat is bijna 2 keer meer dan bij de oude sluis. En dit kan gevolgen hebben voor de omgeving.

Zout kan in het Amsterdam-Rijnkanaal terechtkomen

In het Noordzeekanaal is altijd al zout water toegelaten, dus dat is niet iets waar de natuur erg van zal schrikken. ‘Dat gebeurt wel als je de balans tussen zoet en zout verregaand verstoort’, vertelt Jan Rienstra, omgevingsmanager Zeetoegang IJmond. Wat Rijkswaterstaat vooral wil voorkomen is het vergroten van de zogenaamde ‘zout-tong’. ‘Het zout ligt als een soort tong op de bodem van het kanaal, het puntje ligt al voorbij Amsterdam. Als de toevoer van zout water groter wordt, kan het ook in het Amsterdam-Rijnkanaal terechtkomen.’ Daar wordt drinkwater gewonnen. En boeren zitten er niet te wachten op zout sproeiwater.

Verhouding zout/zoet in balans houden

Daarom start in 2022 de bouw van een constructie die zoet en zout water kan scheiden, om vervolgens het overtollige zoute deel af te voeren. ‘Selectieve onttrekking’ heet dat in vakjargon. ‘Daarbij maken we dankbaar gebruik van het natuurkundige verschijnsel dat zout water zwaarder is dan zoet’, zegt Rienstra. 

Voor het gemaal, dat nu al de afwatering regelt voor een groot deel van West-Nederland, laat Rijkswaterstaat een dam bouwen. Helemaal onder in die dam, tussen 18 en 23 m onder NAP, komt een 70 m brede opening. Hierdoor stroomt het zware zoute water onderin terug naar zee, terwijl het zoetwater daarboven netjes in het Noordzeekanaal blijft. ‘Dat is volledig doorgerekend en getest. Zo kunnen we de verhouding zoet/zout in het Noordzeekanaal precies in balans houden.

In de tussentijd

Het bedenken en ontwikkelen van het systeem heeft tijd gekost, en ook de bouw gaat nog even duren, tot eind 2024. Maar de sluis gaat straks al open. Hoe moet dat dan in de tussentijd? ‘In het ergste geval sluiten we de Zeesluis tijdelijk en gaan we weer gebruikmaken van de oude Noordersluis’, schetst Rienstra. ‘Bijvoorbeeld tijdens een periode van droogte. Is die er niet, dan draaien we de kranen aan de andere kant open en voegen we vanaf de Lek extra zoet water toe.’ Zo blijven zoet en zout in afwachting van de nieuwe dam toch netjes in balans.

Dit artikel is gemaakt in samenwerking met Quest december 2021.

Op de hoogte blijven?

Wil je meer weten over de werkzaamheden aan de sluis en de draaibruggen in het Kanaal van Gent naar Terneuzen?

Bekijk ons liveblog